Az önce öğle namazını kılıyordum. birden paldır küldür bir ses geldi arkadan. tabii dönüp bakamadım; ama iki saniyelik bir akıl yürütme gerçekleşti zihnimde:
‘ boş anakart kutusunu rafa gelişigüzel koymuş olmalıyım…kapı pencere açık…bir anlık bir hava akımı anakart kutusunu yere düşürmüş olmalı…’
bu akıl yürütme bende yeterli bir tatmin duygusu oluşturdu ve hiç umursamadan namazıma devam ettim. ancak selam verdikten sonra hemen dönüp arkama baktım ve yerdeki anakart kutusunu gördüm. anakart kutusunu yerde görmem bende aksi asla ispat edilemez cinsten bir kabul oluşturdu tahmin edeceğiniz üzere.
eğer benim yerdeki anakartı gözlerimle görme imkanım olmasaydı spekülasyona kapı açılacaktı. mesela siz ” o kutuyu kedi düşürdü” iddiasında bulunsanız ben katılmamakla birlikte yine de içimden “acaba mı???” diyecek ve %100 bir itminan hissine ulaşamayacaktım.
bu olayın gündüz değil de gece yarısı yalnızken gerçekleştiğini düşünün. eğer öznemiz evhamlı biriyse, neler neler olabileceğini tahayyül edin…
nereye mi gelmek istiyorum?
akıl, delilleri inceleyerek onları modelleyerek belirli sonuçlara ulaşır. ulaşılan model ne kadar iç tutarlılığı yüksek ve mükemmel olsa da yine de insanda %100 bir kanma hissi oluşturmaz. şüpheler, tereddütler, vesveseler her ne kadar azalsalar da yine de fonda cevelan etmeye devam ederler. üstelik bu anlatılanlar kemal noktadaki akıl ve akıl sahipleri için geçerlidir. insanların çoğunun aklı kıt ve sonsuz evhamlara müptela durumdadırlar. bunlara ehlince sunulan akli modellemeler faydalı olur elbet ve son derece de gereklidirler; ancak sonuç aldıracak kadar yararlı olacağını iddia edemeyiz.
işte bu noktada kalbi devreye almamız gerekiyor. işlerlik kazanan bir kalp, hakikatleri ya doğrudan görür veya görür gibi olur. bunların her ikisi de insana aksi asla ispat edilemez cinsten bir tatmin duygusu verir. artık o kimsede şüphe, tereddüt, vesvese kalmaz. tüm evhamlar bıçakla kesilmiş gibi durur. felsefeci şeytanlara karşı bağışıklık oluşur. mesela ben yere düşmüş anakart kutusunu bizzat kendi gözlerimle gördükten sonra alternatif iddiaları artık ne kadar dikkate alabilirim?
tasavvuf, insanı aklın dar kalıplarından kurtarmayı ve kalbi, müşahade noktasına getirerek onu şeksiz şüphesiz bir imana kavuşturmayı hedefler. ancak bu yönteme başvuruyor olmamız, bizi aklı inkara götürmemelidir. kimi tasavvuf ehlinin yaptığı gibi aklı küçümsemek son derece yanlış bir tutum olacaktır. zira toplumsal hayat ve zahir boyutu büyük ölçüde akla bağlı olarak işler. iç tutarlılığı yüksek akli bir modelleme olmadan zahir hayatımızda dengeleri sağlayamayız ve savruluruz. bu da iç dünyamıza yansır ve kalbi tekletmeye başlar.
sonuç: hem akıl hem de kalpte terakki etmemiz gerekmektedir. birinden biri eksik kalırsa hakikat yolunda yürüyemeyiz.