Bilgi, kısmi veya cüzi bakış açılarına bağlı olarak ortaya çıkar. kısmi veya cüzi bakış açılarını veya göreliliği ortadan kaldırırsak, bilgi veya bilmek denilen olgunun yerinde yeller eser.
mesela “adalet” kavramından bahsettiğimiz anda, aslında “zulüm” kavramından da bahsetmiş oluruz. eğer zulüm denen olgu var olmasaydı, adalet kavramı doğabilir miydi?
tıpkı bu misaldeki gibi, bilgi dediğimiz anda otomatikman bilgisizlik veya cehaletten de dem vurmuş oluruz. bilgi, her zaman cehaleti de zımnen içermektedir.
peki cehaletin kırıntısının bile olmadığı mertebede, bilgi var olabilir mi?
elbette olamaz.
artık o noktada bilgi ve bilgisizlik diyalektiği aşılmıştır. orada yalnızca “hayret” vardır ve ancak “hakk” vardır…
şeyh-i ekber’e göre en üstün makam hayret
ben de şaşkınlardanım rabbim sonumu hayr et!
(nfk 1972)
bu nedenle bizi kademe kademe o bilgisizlik noktasına taşıyamayan bilgi, cehaletimizi karanlığımızı artırmakta, bildikçe bizi daha çok hakikatten uzağa düşürmektedir.
çoğaldıkça tükenen bilgi türüne irfan veya marifet diyoruz. irfan veya marifet içeriği olmayan bilgiler çöp hükmündedir. zaten dikkat ederseniz bu türden bilgileri çokça yüklenmiş olanlarda, “küçük dağları ben yarattım sendromu” bulunur. hepsi iblis gibi kibirlidirler.
hz. ali’nin “ilim bir nokta idi, onu cahiller çoğalttı” sözü de bu meseleye dairdir…