Tasavvufta “ruh” eril, madde ise dişidir. şuurunu madde kaydından ve dünya düşkünlüğünden kurtaran kimse “er” olmuştur. aksi durumdakiler ise gerçek erkek olarak addedilmez tasavvuf büyüklerince.
Mevlana, “er olmak, rüstemlik yapmak istersen al eline hançeri” der. yani nefsine ve bütün menfiliklere karşı savaşa girişmeyi önerir. bu yolda mücadele veren kadınlar dahi “er” olarak kabul edilirler.
“attar, toplam doksan yedi evliyadan bahsettiği hacimli eseri tezkiretül evliya’da kadın
zahid olarak sadece Rabia adeviye’den bahsetmiştir ve ona ayırdığı yer için de şöyle bir açıklama
yapar:
biri çıkıp da onu, niçin erkekler safında zikrettim diye sorarsa derim ki son Peygamber
Allah sizin suretinize bakmaz buyurmuşlardır. imdi amel surete göre olmayıp niyete
göredir… bir kadın Allah teala’nın yolunda er olursa artık ona kadın denilemez. nitekim
abbase-i tusi, “yarın mahşerde, “ey erler!” diye nida edildiğinde, önde gelenler safına ilk önce
ayağını basacak olan Hz. Meryem’dir,” demiştir.”