Büyük doğu
koskocaman, top şeklinde bir yumak gibi iplik iplik sarılı, kangal kangal bükülü, ilk
ucundan son ucuna kadar üstüste devşirili; dışarıya doğru lif lif dağınık ve içeriye doğru kol
kol toplu, muhitte nâmutenahî çok ve merkezde nâmutenahî tek; ve nihayet gelmiş ve gelecek
zaman boyunca bütün eşya ve hâdiseler zeminini avlamaya memur bir fikir ağı halinde düğüm
düğüm çerçeveli bir manzume… yekpare bir inanış, görüş ve ölçülendiriş manzumesi… ismi
de büyük doğu…
.büyük doğu?.. bildiğimiz doğuş hâdisesine bağlı bir delâlet mi?.. yoksa mâlum şark
dünyasına mı işaret?.. birincisiyle beraber, yahut birincisinin içinde ikincisi!.. bu isim, sadece
doğuş mânasına kabuğunu çatlatan tohumun kıvılcımlı nefesiyle pembeleşmiş bir ufuk
üzerinde, asıl doğu âlemini, kubbe ve servi, saray ve künbed, kemer ve harabe, bütün dış
çizgileri ve iç nakışlarından kucaklamakta…
· bir aradaki bu çiftte delâletten sonra da, bütün insanlığa örnek olmak dâvasiyle, onların da
üstünde ve güneş gibi topyekûn yeryüzünü yalayıcı bir mâna…
· doğuş olmaya doğuş… doğu olmaya doğu… en doğrusu doğunun doğuşu…
· en ulvî tecrid ve mânalandırmalara, çok defa en süflî teşhis ve maksatlandırmalar
musallattır. kendimi bunlardan korumak için, sadece yavan bir isim delâleti yüzünden
dâvaların en çıkmazı, en kabasiyle aramızda benzerlik arayacak vehimleri şimdiden kovalım:
büyük doğu’nun kucakladığı ve bütünleştirdiği şark, vatan sınırları dışında herhangi bir
ırk ve coğrafya plânına bağlı değildir. biz büyük doğu’yu, öz vatanımızdan başlayarak
güneşin doğduğu istikameti kurcalayan bir madde ve kemmiyet zemininde aramıyoruz. biz
büyük doğu’yu, vatanımızın bugünkü ve yarınki sınırlariyle çevrili bir ruh ve keyfiyet
plânında arıyoruz. o, kendini mekân çerçevesinde değil, zaman çerçevesinde
gerçekleştirmeye talip…
not: anlaşılacağı üzere “büyük doğu” öncelikle ruh ve fikir planında var olan bir davadır. ancak nasıl ki olgunlaşan bir meyve eninde sonunda toprağa düşer, onu gibi, ruh ve fikir kıvamını bulduğunda yeryüzüne, madde planına inecektir yani siyasi bir rejim daha da önemlisi bir hayat tarzı olarak tecessüm edecektir.