Evet gerçek bir müslümanı bir ağaca teşbih edebilirz. onun gövdesi şeriat, dalları tarikat ve meyvesi marifettir. insanoğlunun var oluş gayesi bu marifettir yani marifetullah(allah’ı bilme ve tanıma)
Allah kainatı insan için, insanı ise kendisini bilmesi için yaratmıştır. yeryüzündeki bütün hadiseler kainattaki bütün oluşumlar bu gayeye matuftur. evrenin büyüklüğü ve karmaşıklığı, iyilik-kötülük, adalet-zulüm ve bütün zıtlıklar, insan istidatının tam olarak açılabilmesi ve böylece insanın asıl gaye için hazır olması amacını taşır.
acı tatlı insanın bütün yaşadıkları bir talim ve tatbikattır ki o son savaşa Allah’ı bilmek yolunda nefse karşı yapılacak büyük harbe hazırlık olsun. bu babda inançsızlar dahi oyunun bir parçasıdır zira ebu cehil olmasa ebu bekir’in çıkması imkansız olurdu.
işte bu noktada hakiki bir müslümanın niçin kainata nefret dolu gözlerle ve düşmanca bakmayıp bilakis kaygısız ve her şeyi yerli yerince görür hoşgörülü tavrının da nedeni ortaya çıkıyor.
hak şerleri hayr eyler,
zannetmeki gayr eyler,
görelim mevlam neyler,
neylerse güzel eyler.