Dirayetin tam olarak tarifi şudur:
“dirayet, mazinin ışığında geleceği değerlendirmek ancak şimdide yaşamaktır”
yani,
maksadımız geleceğe yönelik planlar yapmak için geçmişi didik didik etmek ve ondan dersler çıkarmak olmalıdır. geçmişe takılı kalmak ise bu işlemin vartalarından biridir.
-asrı saadet devrine takılı kalan müslümanlar,
-hz. ali ve halifelik meselelerini bugün hâlâ kırk teville gündeme getirenler,
-osmanlı övgücülüğü ve nostaljisi yapanlar,
-1930’lu yıllar kemalist asrı saadetini hasretle yad edenler,
maksattan sapmışlar ve vartaya düşmüşlerdir.
geleceğe dair planlar yaparken karşımıza çıkma ihtimali olan sapma ise ütopyacılıktır. ütopik insanlar da, nostaljikler gibi “şimdiden” kopup hayallerde yaşamaya başlarlar. sosyalistler ve yine bir kısım islamcılar gibi.
dirayet sahibi olanlar ise, bu vartaları şuur sıçraması ile aşmış olan kimselerdir.
sen! ey kâri-i sırrî, evet sen! bu da günün anlam ve önemine uygun şarkımız olsun:
dem bu demdir-aşk ve özlem