Dogma gelişmemiş ve olgunlaşmamış insan zihninin bir hastalığıdır. herhangi bir inanç, din, düşünce dogmanın mevzuu olabilir. yani islam da, hristiyanlık da, ateizm de, pozitivizm de, hatta anti-dogmatizm bile bizatihi birer dogma haline dönüştürülebilir/dönüştürülmüştür.
bu sebeple, dogmadan kurtulmak ancak yeterince olgunlaşmış bir insan zihnine inhisar eder. ancak insanların ekseriyeti böyle bir tasfiye ve arınma işleminden geçmedikleri ve geçmeye de müsait olmadıkları için ömürlerini belirli bir dogmanın kelepçeleri içinde tüketirler.
aylarca gezindim, yıkık ve şaşkın,
benliğim bir kazan ve aklım kepçe.
deliler köyünden bir menzil aşkın,
her fikir içimde bir çift kelepçe.
(nfk)
dogmatik insanla konuşacak bir şey yoktur. onlarla birlikte yalnızca başka dogmaların esaretinde olanlarla kavga etmeye gidebilirsiniz.
netice-i kelam, benim dogmam seninkini döver.