Emmare nefsin(tabiat ve madde seviyesine düşmüş bilincin) boş bir hülyasıdır bu.
nereye gidersen git, her yer aynı; her yer taş toprak, ağaç, insan kalabalığı, şu, bu…
ancak emmare nefsin algısı farklıdır. zira o tamamen madde seviyesine indiği için ilahi isimleri doğrudan deneyimleyemez, madde üzerindeki yansımalarından bir parçacık ancak hissedebilir. işte bu his, emmare nefste bir anlık bir cennet hissiyatı oluşturur; sonra kaybolur. bu onu daha da hırslandırır. o hoş hali daimi olarak elde etmek amacıyla peşinde koşturur durur.
dünyadaki tüm güzellikler böyledir. güzel adına bildiğimiz ne varsa hepsi insanı ilk anda büyüler, sonra bayağılaşır ve tadı tuzu kalmaz olur. şehbenderzade’nin ölümsüz eseri âmâk-ı hayal’de kahramanımız râci, güzeller güzeli periyi öper öpmez, peri çok çirkin bir cadıya dönüşür. dünya böyledir…dünyadaki her güzellik yüzeyseldir. dünyadaki güzellikler zatî değil, ârızîdir(zencinin siyahlığı zâti ve aslî; kömür işçisinin siyahlığı ise ârızîdir).
bu nedenle dünyevi güzellikler peşinde koşmak beyhudedir. peri diye görüp öptüğün her güzel, kısa sürede cadıya dönüşecektir. ahiret alemi ise çok farklıdır. orada güzellikler yüzeysel değildir. zira oranın materyali dahi ilahi isimlerin billurlaşması, donması ile meydana gelirler. bu nedenle hepsi bizzat güzeldirler. dünyada bir ilahi ismin gölgesi madde üzerine düşer ve onu güzel gösterir. ancak bu sadece bir görüntüdür, bir büyüdür. o görüntünün altında yine kaba madde vardır ve sen elini attığında kaba maddeden başka bir şey bulamazsın.
bu yüzden evliyalar keşfinde(durugörüsünde) dünyayı göz alıcı süsler, mücevherler takmış, makyaj yapmış ama aslında çok çirkin, yaşlı, hilekar, katil bir yaşlı kadın, cadı olarak görmüşlerdir. yüzeysel süsleri ile insanları büyüleyip peşinde koşturur, insanın asıl yurdu olan ahirete dönük çalışma ve hazırlık yapmasını önler, böylece onu ebedi bir ölümle öldürmüş olur.
not: yüksek mertebeli bilinçler için dünya, dünya değildir. dünya denilen ortam, onlara yükseliş için araç olur. hadis-i şerifte “ilk bakış lehinedir” denmiştir. onlar güzelliğe ikinci kez bakmazlar; ilk bakıştan direkt ilahi esmaya geçerler.
not2: ihracat ile uğraşan bir arkadaşım masraflar ona ait olmak kaydıyla bana avrupa’yı gezmeyi teklif etti. ara sıra avrupa’daki müşterilerini ziyaret etmesi gerekiyor. benim tek yapmam gereken şey ona yol arkadaşı olmaktı. tek başına canı sıkılıyormuş…teklifini kabul etmedim…