Gördüğüm kadarıyla simülasyon teorisi çok yanlış anlaşılıyor. aslında hiçbir şeyin gerçekliği yokmuş, her şey hayalmiş, ilüzyonmuş şeklinde algılanıyor.
öyle bir şey yok elbette. varoluş en katı materyalistin kabul ettiğinden çok daha somut, gerçek ve matematikseldir. kaskatı bir gerçeklikle karşı karşıyayız; ancak gerçekliğin mertebeleri vardır. mesela rüya gördüğümüz anda o gördüğümüz ortam ve varlıklar dahi kendine göre bir gerçekliğe aittirler. o rüyanın içindeki bir varlık, yine aynı rüyanın diğer varlığına karşı daha gerçek olma iddiası taşıyamaz; her iki varlık da birbirine karşı son derece somuttur; ama rüyayı gören şahıs uyandığında gördüklerinin madde alemine göre gerçekliği çok zayıftır.
“insanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar” ölçüsünce bu dünyada gördüğümüz her şey bir rüyadır ama gerçekliği ve somutluğu yok demek değildir. sadece uyandığımız aleme göre çok daha zayıf bir gerçeklik mertebesinde kalır dünya hayatı.
diğer yandan bir başka konu daha var ki, dışımızda son derece somut olarak var olan evreni ve varoluşu subjektif olarak algılıyoruz; çünkü her insan kendine göre bir bilince sahip ve kendine gelen verilere bir filtre uyguluyor. dışımızdaki varoluş aynı anda bizim bilincimize de yansıyor ve tam bir kopyasını ona bırakıyor. aslında bire bir kopyasını bırakmıyor çünkü aynalık yapan bilinçler hiçbir zaman mükemmel değiller; kimi paslı, kimi çarpık, kimi kapkara vs…dolayısıyla her bir insanın kendine özgü dünyası var ve onun ölümüyle bu dünya yıkılıyor. tasavvufta buna küçük kıyametin kopması deniyor.