İnsanı insan yapan ondaki bilinç, idrak veya farkındalıktır.
bu yüksek özellik üstbeyne(zihne) ait değildir. o eskilerin deyimiyle “kalbe” veya günümüz tabiriyle söylersek “altbeyne” aittir.
bu noktada tüm insanlık eşittir. bu yolda profesörün eğitimsiz çobana üstünlüğü yoktur. yüksek altbeyin bilincine ulaşmanın yolu herkese eşit derecede açıktır.
mekanik bir şekilde hayvan otlatmak belki ilerde androidler tarafından bile yapılabilir hale gelecektir. yüksek bilince ermiş olan çoban ise hayvanlara bakarak madde ve tabiat boyutunun sırlarını çözer. aldığı dersi kendi bedenine kıyas eder ve neticede bilinç olarak bedeninden sıyrılıp hakka ulaşır.
aynı fark mekanik bir şekilde ders anlatan profesör ile, (eğer varsa) yüksek altbeyin bilincine ermiş profesör arasında dahi geçerlidir. yüksek farkındalıklı profesör ders anlatırken, karşısındaki öğrencilere nüfuz eder ve insanı tanır. neticede bu bilgiyi kendine kıyas edip benliğini tanır hale gelir.
anlattığı derslerden ise evrene nüfuz eder ve evreni tanır; sonuçta hakka yol bulur(tasavvuftaki adı seyr-i enfüsi ve seyr-i âfâki veya bir diğer tabirle öznel seyir ve nesnel seyir).
yüksek altbeyin bilincine çıkamayanlar ise madde ve tabiat kaydında kaldıkları için zamana yenik düşerler. her şeyleri zaman tarafından tüketilir. savaş uçağı dizayn eden mühendis bile olsanız zaman içinde unutulur gidersiniz. ahirete intikal ettiğinizde de tüm o beceriler dünyada kalır ve ahirette size hiçbir faydası olmaz; ama o mühendislik çalışmaları esnasında yaptığı işi farkındalıklı olarak yapsaydı, işin rengi çok değişecekti. maddenin kanunlarını çözerken ve uygularken, hakîm(her işi hikmetle yapan tanrı) isminden o ismin sahibi olan allah’a yol açılacaktı ve hakka vuslat mümkün hale gelecekti.
düşünün bir mühendis savaş uçağı dizayn ederken, aynı zamanda seyr-i âfâki yapıyor ve önce evreni sonra da allah’ı tanıyor… ne kadar güzel olurdu değil mi? ancak günümüzün baskın ideolojisi veya tek gözlü deccalın dini olan “bilimsel pozitivist paradigma” buna izin vermiyor; çünkü onun sağ gözü yani manayı, öteleri görecek gözü kördür.