Ademoğlu, hayalle gelişir. hayalleri güzelse onunla rahatlar. yok, eğer gözüne kötü hayaller görünürse ateşten eriyen mum gibi erir gider. yılanların, akreplerin içinde bile olsan Allah, seni güzel hayallerle avutursa, yılanlar, akrepler sana munis olur. çünkü hayalin, aşağılık şeyleri altın yapan bir kimyadır.
sabır, güzel hayallerle tatlılaşır. çünkü her şeyden evvel içinde bulunduğun sıkıntıdan kurtulma hayaline düşersin. o kurtuluş ümidi, içteki imandan gelir. iman zayıflığından da ümitsizliğe, iç sıkıntısına uğrarsın. (mesnevi’den)
mevlana abdurrahman cami de şöyle buyurmuş: “öyle hayal ve tasavvur unsurları vardır ki, murakabeyi sürdürmek ve güçlendirmekte tesirlidir. meselâ çöl tasavvuru «ıtlâk*» manasınadır. ( mesela alev alatlı rusların karakterini sınırsız steplerin belirlediğini söyler)
dağlar heybet ve azamet mânasını canlandırır, su sesi murakabeyi uzatıcıdır. gölge, sahibine bağlılığı ve istiklâlsizliği bakımından kendi kuvvet ve hüviyetinden sıyrılışı ifade eder. (allah asıl, kainat veya insan ise gölgedir)
vahşi canavarları ve onların yırtıcılığını hayal etmek dehşet ve hayret aşılayıcıdır. cenaze hayali, fânilik fikrine kuvvet verir. ağlama sesi ve çığlık, kaybedilmiş sevgiliyi hatırlatır”
eğer kalbimiz temiz olsaydı yani bilinçaltımız arınmış ve tüm ukdelerinden temizlenmiş olsaydı, hayal ettiğimiz her şey bize ikram edilirdi. zira evrensel düzen böyle kodlanmıştır. bizler bir şeyi hayal etmekle veya yalnızca niyet etmekle evrensel düzene sipariş geçmiş oluruz. mekanizmalar tetiklenir ve siparişimiz hazırlanmaya başlanır. ancak nefsimiz ve şeytanımız yani karanlık yönümüz derhal kalbe şek, şüphe, vesvese tohumları atar. bizde tereddüt başladığı anda farkında olmadan bilinçaltı yayını yoluyla yeni bir talimat göndermiş oluruz: “sipariş iptal”.
ahiret ortamında zıtların çatışması tamamen kaldırıldığı için şek, şüphe, tereddüt söz konusu değildir. o yüzden her istediğimiz derhal karşılanır. bilinçaltı nursuz, inançsızlıkla, negatiflikle, egoyla kodlanmış olanların da talepleri derhal karşılanır elbette. o yüzden “cehennemde ateş yoktur; herkes ateşini dünyadan kendisi götürür” denilmiştir.