Her insan bir esma terkibidir.
99 esma yani ilahi isim vardır. her insanda bu esmalardan değişik oranlarda bulunur. her insan orijiinal bir terkiptir ve biriciktir. sözü edilen terkip, kişinin kaderini belirler. kişinin hayat çizgisi ve kaderi de terkibine göre olur.
tabi siz bu noktada hemen soracaksınız: “bu dediğinde cebir var, nerede insanın hür iradesi?”
cevap çok basit aslında: “başımıza gelenleri belirleyemeyiz belki, ama onlara verdiğimiz tepkileri belirleyebiliriz”. kaderimize isyan edip feveran edersek başka, rıza ve kabul ile karşılarsak başka başka sonuçlar ortaya çıkar. böylece hadiselere verdiğimiz tepkilere göre illiyyine de yol alabiriz, sicciyyine de…(illiyyin= yüce alemler, cennetler; sicciyyin= cehennem çukurları).
kaderimizi sevelim; zira bizi hakka ulaştıran çizgi ancak odur. gerçekleşmesi imkansızdır ama faraza biz istediğimiz için hayat çizgimiz değişseydi, mesela özendiğimiz bir ünlününkine benzetilseydi sonradan, asla hakka ulaşma şansımız kalmazdı. zira bizim esma terkibimizde bizi hakka ulaştıracak olan, ancak orijnal hayat çizgimiz idi. o çizgide başımıza gelenler bizi yetiştirecek ve gereken olgunluğa kavuşturacak idi; eğer rıza göstermiş ve gereken derslerimizi almış olsaydık.
bu nedenle kadere iman rüknü hayati derecede önemlidir. günlük hayata yansıtılması ve pratiği ise şöyledir:
“gündüz kaderiye* ol, gece cebriye*“
“gözün açıkken kaderiye ol, kapatınca cebriye”
kaderin diyalektiğidir bu. gündüz sanki her şey bizim elimizdeymişçesine ve kaderimizi kendimiz yazıyormuşçasına davranıyoruz. gece başımızı yastığa koyup gözlerimizi kapatınca, her şeyin takdir edilmiş olduğunu itiraf ediyoruz kenedi içimizde. kader hakkındaki başka her türlü kabul, yolumuzu vuracak ve bizi saptıracaktır. bundan emin olabilirsiniz.