Şimdiye kadar hakkında yapılan olumlu veya olumsuz yorumların hiçbiri beni tatmin etmediği için, mesele üzerinde kendim düşündüm ve kendimce bazı sonuçlara vardım.
öncelikle söyleyeyim ki klasik anlatımlarda klişe halinde tekrarlanan “Hz. Osman akrabalarına düşkündü, zaafı vardı” gibi argümanlara inanmıyorum. o devirde temel siyasi ve toplumsal örgütlenme tamamen kabile eksenli idi ve insanlar kimliklerini tümüyle kabile mensubiyeti üzerinden tanımlıyordu.
dolayısıyla o devirde herkes akrabalarına ve kabilesine düşkündü ve aksi pek mümkün değildi. zira bütün toplumsal dengeler bu olgu üzerine kurulmuştu ve ancak bu bağ ile hayatta kalabiliyordunuz.
islamın ilk dönemlerinde kabilecilik biraz gizlenir gibi olmuştu çünkü peygamberin ruhlarda yaktığı ateş o kadar canlı ki, onun hararetinden dünyevi ve süfli eğilimler kuvveden fiile çıkma imkanı bulamıyordu.
ancak zaman içinde bu ateş sönmeye yüz tutunca eski temayüller birer birer canlanmaya, arz-ı endam etmeye başladılar. işte böyle bir ortamda Hz. Osman çaresiz, yönetimi kabile bağları üzerinden tesis etmek zorunda kaldı. çünkü insanlar ancak o dilden anlıyordu. başka yapabileceği bir şey yoktu. zaten bu onun iradi bir seçimi olmayıp yalnızca fiili bir durumdu.
tabii böyle bir tavır otomatikman kendi muhalefetini üretiyor. sen kendi kabileni ön plana çıkarırsan başka kabileler kendilerine haksızlık yapıldığını düşünüp direnişe geçeceklerdir.
bu direnişin bayraktarı tabiatıyla haşimoğulları olmak zorunda, çünkü bu kabile peygamberin ve -onun hem amcaoğlu hem damadı olan- Hz. Ali’nin kabilesi…
ancak kader, Hz. Ali ve haşimoğullarına siyasi iktidarı ele geçirme imkanı tanımamıştır. kanaatimce bunun çok derin bir hikmeti vardır. eğer haşimoğulları emeviler yerine iktidara geçse idiler, ister istemez onlar da kabilecilik yapacaklardı. çünkü maddi şartların zorunlulukları kimseye imtiyaz tanımaz, altyapı daima belirleyicidir.
bu durumda peygamber soyu olmak hasebiyle onlara karşı oluşacak muhalefet, aynı zamanda islamın bizzat kendisini de hedef alacaktı. muhalefet başarıya ulaşınca hem haşimoğullarını, hem de onlarla özdeşleşen islam dinini yok edecekti. ama ilahi takdir buna izin vermedi. peygamber soyu da islam alemi içinde manevi önderler olarak zuhur ettiler ve pek çok evliya çıkarttılar.