Kalp bir dağ, iç ses ise onu bürüyüp güneşin ışıklarını perdeleyen kara bulutdur. bu kara bulut dağıldığında, güneş tüm haşmetiyle zuhur eder ve olağanüstü bir huzur hali ortaya çıkar.
tasavvufta o iç sese, o kara buluta “havâtır” adı verilir. tasavvuf kısaca iç sesi, hâvatırı yok etme sanatı da olarak da görülebilir.
o iç sesi mutlak olarak susturmak mümkün değildir veya öyle bir durum ancak çok az kişiye nasip olur ki, onlar evliyanın büyükleridir. bizler içinse kara bulutun yoğunluğunun azalıp seyreltik ve şeffaf hale geçmesi bile çok büyük başarı sayılır. bunu elde etmek için dahi çok disiplinli çalışmalar yapmamız gerekir. mesela her gün aksatmaksızın 15-20 dakika mesnevi okumak zaman içinde yavaş yavaş iç sesin gücünü azaltacaktır.
bir diğer pratik çalışma ise huş der dem yani nefeste şuur çalışmasıdır. başımızı yastığa koyduğumuzda bu çalışmayı yapabiliriz.
insanın sefahete, içkiye, uyuşturucuya, sekse yöneliminin de nedeni bir anlık dahi olsa o iç sesten kurtulma arzusudur. ancak o yöntemler bâtıldır; zira o yöntemler anlık geçici aydınlanma verse de sonrasında kara bulutun daha fazla yoğunlaşmasına yol açarlar.
“neredeyse gözlerini kapıverecek olan şimşek önlerini aydınlattığında onun ışığında biraz yürürler; üzerlerine karanlık çökünce de dikilip kalırlar. allah dileseydi, elbette onların kulaklarını sağır, gözlerini kör ederdi. şüphesiz allah, her şeye gücü yetendir..” (bakara 20)
not: bazıları bu iç sesi delilerin gaipten ses duyması gibi bir şey sanıyor olabilir. hayır bu iç ses, zihnin çalışmasının sesi veya motor gürültüsüdür. hepimiz omuzlarımız üzerinde gürültüyle çalışan bir su motoru taşıyoruz da haberimiz yok.