Tasavvufi bir tevile vesile olan adamdır. hayat bir rüyadır, duyulan ve görülen her şey tıpkı bir rüyaymışçasına yorumlanabilir. eşeğin ölmesi…
nefis, insan terkibinde rûhun bineğidir.
hazret-i isa’ya islâmî gelenekte rûhullah denmiştir, zühd peygamberi hazret-i isa’nın kudüs’e merkep üzerinde geldiği rivâyet edildiğinden, merkep üzerinde isa, yani nefis bineği üzerinde ruh remzi, hâfızalara ruh ve nefsin doğru ilişkisini yerleştirmek için kullanılmıştır.
“sen hazret-i isa’yı bırakmışsın da, onun bindiği eşeği beslemişsin. onu geliştirmişsin. ey eşek huylu gafil! bil ki irfan isa’nın nasibidir. eşeğin yani bedenin nasibi değildir. eşeğin iniltisini duyarsın da, ona acırsın; bilmezsin ki, o eşek sana eşeklik ediyor!”
“isa’ya yani rûhuna acı da, eşeğe yani nefsine acıma, tabiatı ve nefsini aklına hâkim, yani üstün kılma! tabiatı bırak da hıçkıra hıçkıra ağlasın. sen ona acıma, onun yani nefsinin isteklerini yerine getirme de, can borcunu öde!”
“sakın ha, eşeği kendi keyfine bırakma, yularını elinden salıverme. çünkü o, yola değil, çayır tarafına gitmek ister. sen bir an gaflete düşer de, nefis eşeğinin yularını bırakacak olursan, o çayırlığa yol alır gider. eşek, hakikat yolunun düşmanıdır. nefsanî arzular çayırının sarhoşudur. o ne kadar çok sürücülerini, üstüne binenleri yere vurmuştur, öldürmüştür.”
“senin nefs eşeğin kaçmıştır. onu mücâhede kazığına bağla! o ne zamana kadar insanlık ve ibadet yükünü taşımaktan kaçacak?”
(mesnevi’den)
Ölen Eşeğine Sarılarak Hüngür Hüngür Ağlayan Adam
