Pek çok insan tarihin kahramanlar tarafından yapıldığını ve onların üstün insanlar olarak bizatihi güç sahibi olduklarını vehmeder.
ilkokul çocuğu seviyesi bir tarih algısına tekabül eder bu anlayış.
veya antik çağlarda zeus, hades, hera vs. diye sayıklayanların anlayışına paraleldir.
işin geçeği ise başkadır.
tarih üç beş asırlık trendler halinde sinozoidal dalgalanma hareketi yapar. tarihin seli önünde insan iradesinin hükmü yoktur. iki boyuttan gözlemlenirse tarihin diyalektik işlediği görülür; ancak üçüncü boyuta sıçramak mümkün olduğu anda, gerçekte tarihin helezonik bir hareket yaptığı anlaşılacaktır. (bkz: helezonik tarih anlayışı/#75940604)
tarih kendine uygun insanları bulup çıkartır ve onları istihdam eder. yapan kahramanlar değildir; onlar tarihin elinde bir enstrümandırlar yalnızca.
avamın aklı çocuk aklı olduğu için, yoğun propaganda ile kahramanlar yaratılıp onların zihnine ilka edilir. resimleri her yere asılır; heykelleri dikilir; sözleri her yere yazılır. zavallı avam hayalindeki sahte bir dünyada putlaştırıp panteona yerleştirdiği kahramanlara taparak yaşar ve öyle de göçer gider.
esasen büyük sanılan şahısların hiçbiri büyük değildi. tarihin yükselen dalgasının zirveye çıkarttığı insanlardı onlar. aslında kendileriyle baş başa kaldıklarında kendileri bile şaşırıyorlardı hallerine. içlerinden, “ben tüm bunları nasıl yaptım ya hu?” diyorlardı. sonra bu meseleyi çabucak unutup, çevrelerinin tahrikiyle büyüklük taslayarak yaşamayı tercih ediyorlardı. ilahlık taslamak egolarını okşuyordu.
firavunlar ve kulları böyle ortaya çıkıyordu…