Bismillahirrahmanirrahim 4
Evliyadan bir zat besmeleyi “insan-ı kâmil’in adıyla başlarım” şeklinde tefsir eder. bu tefsir dönemin bilginlerine ağır gelir ve başka bir veli zata meselenin halli için başvururlar. veli zat, “ismin değil, lafzın tefsiri yapılmış” der ve onları aydınlatır.
peki ne demek bu söz?
mesela, “su” kelimesi h2o moleküllerine delalet eder ama gerçekte varlıkça ondan başkadır ve her şeyden önce bir kelime olarak ayrıca bir varlığı mevcuttur ve biz bu kelimeyi etimoloji/iştikak ilmi çerçevesinde de inceleyebiliriz. işte o bilginlere ağır gelen tefsir de bu kapsamdadır; yani “rahman ve rahim olan Allah” lafzı, o mutlak zata ve iki sıfatına işaret ve delalet eder ama onun aynı değildir. son tahlilde birer lafız olmaktan öteye gidemezler.
ancak burada bir başka incelik daha vardır ki, kainat dahi mutlak zatın bir kelamı ve sözü olmaklığı itibariyle ancak rahman ve rahim olan zata bir işaret ve delalet eder. dolayısıyla da kainat, insanın diliyle söylediği besmelenin devasa ölçekte, evrensel çapta bir açılımı olmuş olur. zaten insan, evren ve kuran bu nedenle üçüz kardeştirler.
klasik tasavvuf bu anlatılanları yaşayarak bilmektir; varoluşa katılmak, egonun çerçevesini eriterek, evrenle bir olarak bilgiye ulaşmaktır. bu yolla edinilen bilgi, akılla edinilen bilgiden çok farklı ve üstündür. zira akılla bilmekte, bilen-bilinen-bilgi üçlemesi/teslisi olduğu için varlık parçalanır ve akıl sadece suret bilgisiyle yetinmek zorunda kalır. eşyanın hakikatine, özüne, künhüne vakıf olamaz.
(bkz: bilmenin iki türü/#83346522)
