İnsandaki her duygunun mertebeleri vardır. sevgi ise bu noktada son derece özel bir konuma sahiptir.
sevginin mertebeleri:
1. huzur: birbiri karşısında hazır olma. iki mevcudun karşı karşıya olması ve birbirlerine farkındalıkla dönük olması durumudur. huzur duygusu zaman ve mekanı aşma kapasitesine sahiptir. mesela aşık bir genç, sevgilisinin hayalini her an istemsiz bir şekilde karşısında görebilir. tasavvuftaki rabıta uygulaması insandaki bu özelliğin başka bir amaçla istihdam edilmesidir. o yüzden mesnevi’nin bir cildini hep gözümüzün önünde tutmalıyız; yanımızda taşımalıyız.
2- cezbe/çekim= huzurun da ötesine geçilmesi ve iki mevcudun arasında manyetik etkinin başlamasıdır. bu durumda iki mevcut aralarında sıfır mesafe kalıncaya dek birbirlerine doğru harekete başlarlar. yakınlığın nihayeti de temastır ve mesafe sıfırdır. sanılanın aksine bundan daha öte yakınlık mertebeleri vardır.
3. gark/batmak= mevcudun bir tanesi diğerinde tamamen gark olur. tıpkı taşın suyun içinde gark olması gibi.
4. dağılmak= mevcudun birinin spritüel varlığı diğerininkinde dağılır. yoğurdun suda dağılması ve süspansiyon haline geçmesi gibi.
5. erimek/izmihlal= mevcudun birinin spritüel varlığı diğerininkinde tamamen çözünüp yok olur. ondan geriye bir şey kalmaz; tuzun suda erimesi gibi. sevginin yol açtığı yakınlığın son kademesi de budur. bundan öte bir sevgi ve onun verdiği yakınlık olmaz. olsa da o ayrı bir kategoridir ve başka bir konudur artık.
nefs-i emmare dediğimiz şuurun en dip noktasında insan tüm bu süreçleri maddede yaşamıştır. yani ruhu tamamen maddede erimiş ve onda yok olmuş ve maddeleşmiştir. nefs-i emmare dünyada, maddede fani olmuş ve maddeleşmiş bir ruhtur. onu battığı bu gayya kuyusundan kurtarmak için sevgiyi önce bir veliye, sonra peygambere, sonra da allah’a yöneltmek icap eder. tasavvufun konusu kısaca budur.
şuurun en dip noktasında olduğu halde allah’ı sevdiğini iddia edenler çoktur. gerçekte ise onlar ne allah’ı bilirler, ne de onu severler. allah’tan da sonsuz uzaktırlar. muhatap oldukları hayallerinde uydurdukları sanal bir ilahtır/puttur. peki kim bunlar? tasavvufi temizlik sürecinden geçmeyen herkes. kişi önce hasta olduğunu bilmeli ki, tedavisini araştırsın.
