Tilkinin bir ulvi bir de süfli olmak üzere iki manası vardır. süfli manası “hilekârlıktır”. ulvi manası ise yalnızca en büyük tilkilere mahsustur. en büyük tilkiler, en büyük hileyi yaparlar ki, o da hilesizliktir. evet en büyük hile, hilesizliktir.
mesnevi’de aslan, kurt ve tilkinin beraber ava gittiği bir kıssa anlatılır. avda bir öküz, bir keçi, bir de tavşan avlarlar. aslan, kurttan avları adilce paylaştırmasını ister. kurt öküzü aslana, keçiyi kendine, tavşanı da tilkiye uygun görür. bunun üzerine aslan bir pençede kurdu öldürür.
aslan bu sefer tilkiye döner ve ondan avları adilce paylaştırmasını ister. tilki, “efendim bu tavşan sizin kahvaltınızdır, keçi öğle yemeğiniz, öküz de akşam yemeğinizdir” der. aslan, “ey tilki! bu kadar adil paylaşım yapmayı sen nereden öğrendin?” diye sorar. tilki, yerde cansız yatan kurdu işaret ederek, “şu kurdun halinden öğrendim efendim” der. (hz. isa’ya da sorarlar, “sen bu güzel ahlakı nereden öğrendin” diye; “kötü ahlaklıdan öğrendim” diye cevap verir hz. isa).
mesnevi’de anlatılan bu hikaye, belki de tüm mesnevi’nin özeti hükmündedir. evet, tek başına bu kıssa, tüm hakikati kendinde barındırmaktadır.
bu hikayeyi ilk defa duyanlar, aslanı bir zorba olarak göreceklerdir belki. ancak aslan kıssanın sonunda, tüm avları tilkiye bırakır; çünkü tilkinin adaletinden memnun kalmıştır ve “sen biz oldun; sen de bir aslan oldun artık” der.
sonuç: mülk allah’ındır. insan dahi ruhuyla, bedeniyle ve tüm varlığıyla allah’ın mülküne dahildir. mülkü o’na bırakmamız gerekiyor. önce “ben”, sonra “benim” diyerek allah’ın mülkünü sahipleniyoruz ve kurtlaşıyoruz. eğer bir an önce tilki gibi en büyük hileyi yapıp mülkü tamamen o’na tahsis etmezsek, aslanın pençesini yiyeceğiz.
“harp, hiledir”…
harbin en büyüğü kişinin egosunu aşma yolunda verdiği mücadeledir. harbin dış plandaki tezahürleri de vardır elbet. eski tilkilerden biri de tiryaki hasan paşadır. onun düşmana karşı yaptığı harp hileleri dillere destandır. aşağıdaki videoda oldukça güzel anlatılmış:
