Çok zengin bir adamın cömertlik göstermeyip ihsanlarda bulunmaması ve cimrilik yapması onun için büyük bir kusurdur.
çok güzel eserler ortaya koyabilen bir sanatçının yan gelip yatması ve eser ortaya koymak için faaliyette bulunmaması büyük bir zaaftır.
şefkat ve merhameti sonsuz bir varlığın bu özelliklerinin açığa çıkmaması eksikliktir. bu da şefkat ve merhamete müstehak varlıkları gerektirir. yine bu özellik ters kutba düşenlerin de cezalandırılmasını gerektirir.
daha bunun gibi sayısız örnekler sıralayabiliriz. dikkat ederseniz maceranın başı insandır. diğerleri ise artık onun neden olduğu ve çorap söküğü gibi giden zincirleme reaksiyonlardır.
her türlü kusurdan, eksiklikten uzak olan ve mutlak olarak kemal sahibi bir zat var. onun cömertlik göstermemesi düşünülemez. ona cimrilik gibi bir kusur atfedilemez. işte o zat ihsan etmek istedi. zenginliğini göstermek ve istedi. sanatını ortaya koymak istedi. tüm bunları değerlendirecek bir varlık yarattı ona da insan dedi. diğer tüm varlıklar otomatik derecelenmelerdir. mesela insanın bin birim kabiliyette bir varlık olduğunu varsayalım. bu aynı zamanda bir birim, iki birim, üç birim vs…kabiliyetlerde farklı farklı diğer yaratıkların da otomatikman var olması anlamına gelir. bu nedenle diğer tüm varlıklar insan içindir. buna melekler bile dahildir. melekler zaten insan-ı kamilin nurani kuvveleridir. cinler onun enerjetik kuvveleridir. hayvanlar onun biyolojik bedeninin açılımı ve tafsilatıdır vs…
insana öyle bir muazzam kabiliyet verdi ki, neredeyse tanrının gözünden bakacak seviyeye çıkabiliyor. ancak bu olağanüstü yetenek ters kullanıldığı takdirde de onu aşağıların en aşağısına düşürüyor. o kadar ki, insanın şerlisinden daha kötü bir mahluk bu alemde bulunmuyor.
insan…hiç yokken var edildi ve tanrının gözünden bakabilecek bir seviyeye ulaşabiliyor. ne büyük bir derece…ne büyük bir nimet…
mesnevi’de beraber ava giden aslan, tilki ve kurt hikayesini hatırlayalım. kurt orada avdan kendine pay ayırdığı için pençeyi yiyip ölürken, tilki avları tamamen sahibine bırakıyor ve aslanın takdirini kazanıyordu. böylece aslanın gölgesi konumuna yükseltiliyordu ve tüm avlar tilkinin oluyordu.
kendimiz de dahil tüm varlığı sahibine bırakırsak, o hiçbir şeye ihtiyacı olmayan mutlak kemaldeki zat tüm kainatı bize bırakıyor. dün hiçbir şeyimiz yoktu şimdi tüm hazinenin sahibiyiz. hiçlikten çok daha iyi bir durum değil mi?
