Yolcu, kalbe yürü orada seyret, orada gez dolaş. ağaçlar var orada, akan sular var orada. köye gitme. köy, adamı ahmak bir hale sokar. aklı, nursuz, fersiz bir hale getirir. ey seçilmiş temiz adam, peygamberin sözünü dinle, köyde yurt tutmak, aklın mezarıdır. köyde sabah akşam bir gün kalan kişinin aklı, bir ay yerine gelemez.
tam bir ay, onun ahmaklığı gitmez. köy otlarından da bundan başka ne biçilebilir ki? köyde bir ay kalan kişi, nice zaman bilgisiz ve kör kalır.
(bu kısım köyün hakikat manasını veriyor)köy nedir? hakikate ulaşmamış, elini taklit ve huccete atmış kişi! aklı kül şehrine karşı bu duygular, gözleri bağlı değirmen eşeklerine benzer.
(mesnevi’den)
not: muhyiddin-i arabi’ye göre dünya hadiseleri de tıpkı uykuda görülen rüyalar gibi manidardır ve yorumlanmalıdır.
not2: akl-ı kül/külli akıl, ruhun isimlerindendir. ruh, aydınlık bir şehir ile sembolize edilirken, köy buna zıt bir manayı temsil eder. necip fazıl da sanki bunu sezmiş ve şiire dökmüş…
söndürün lâmbaları, uzaklara gideyim;
nurdan bir şehir gibi ruhumu seyredeyim,
pırıl pırıl,
pırıl pırıl…
sussun, sussun, uzakta ölümüme ağlayan;
gencim, ölmem, arzular kanımda bir çağlayan,
şırıl şırıl,
şırıl şırıl…
