Emmare, yani madde ve tabiat seviyesi insan bilinci tamamen negatif bir yapıdır. başı sıkışmadıkça tanrıyı hatırlamaz. o yüzden allah hakkında hayır dilediği ve yüzünü kendine çevirmek istediği emmare dünyasındaki kuluna celaliyle muamele eder. onu ezdikçe ezer. pişmiş tavuğun başına gelmeyenleri onun başına getirir.
limitlerine kadar ezilmiş ve başka hiçbir çaresi kalmamış insanın artık son tutunacak dalı olarak allah kalır.
ancak bu kulun allah’a yönelişi henüz illetlidir. o şöyle düşünür: “güçlüler arasında ezildim kaldım. zavallı duruma düştüm. ben bunlarla baş edecek güçten ve niteliklerden yoksunum. o halde güçlüler içinde en güçlü olana sığınayım. onu kendime müttefik kılayım. tanrı müttefikim olursa, bu güç sahiplerini benim için ezer. o halde ibadet edip tanrının gözüne gireyim. onu memnun etmem lazım. hemen namaza başlayayım”…
bu düşünce ve niyetlerin tamamı hakikate terstir.
öncelikle bağımsız güç sahipleri yoktu ve hiçbir zaman da olmadı. senin ellerinden eziyet gördüğün ve seni ezen insanlar o işleri kendi kendilerine yapmadılar. bilakis onların sureti altında ve görünümünde sana o sıkıntıları çektiren ancak hak idi. kuklaların herhangi bir gücü bulunmaz. tüm kuklaların iplerini tutan ve hikmeti gerektirdiğinde onları senin üzerine sevk eden yine o’dur.
senin güç sahiplerini çoklaman ve onlara karşı en büyük güç sahibi tanrıdır deyip, o’nu müttefikin kılmaya çalışman, imanın hakikati olan tevhide aykırıdır. ayrıca o’nun senin ibadetine de ihtiyacı yoktur. zaten ibadetin ve kulluğun özü de tevhid’den ibarettir.. yani tüm görünümler altında sana görünenin ve muamele edenin ancak hak olduğunun yaşantısına ermendir. özün özü olarak iman da budur, ibadet de…
ne yazık ki insanların çoğu bu noktaya gelemezler. diğerlerine(!) karşı allah’ı kendine müttefik kıldıkları yanılsamasıyla hayatlarına devam eder ve öylece geçip giderler. o “diğerleri” dediklerine karşı da son derece öfkelidirler. onları bir kaşık suda boğmaya hazırdırlar. öfke, kin, nefret, düşmanlık ve saldırganlık…bunlar kişinin işin aslından çok uzakta olduğuna delildir.
