1. Dünya savaşı hakkında kemalistler atıp tutarlar, “bizim o savaşta işimiz yoktu, gafil ittihatçılar bizi boş yere soktular” diye.
alın işte! her şey gözünüz önünde cereyan ediyor. hadi elinizden geliyorsa durdurun savaşı. ben ülkemizin bu savaşa dahil olmasını hiç istemiyorum ama elden de bir şey gelmeyeceğini biliyorum.
tarih, asırlar içinde akıp gelen sel gibi herkesi önüne katıp sürüklüyor. ona direnmenin, karşı koymanın mümkünatı yoktur. tarihin ilerleyişi deterministtir. tarih bir zorunluluklar zinciridir.
tarihe yön veren olağanüstü insanlar da yoktur. keramet insanda değil, akıntının gücündedir. tarih, ihtiyaç duyduğu insan tipini bulur, çıkarır, yetiştirir, istihdam eder. putperest şuurlar, olayları, gelişmeleri, başarıları belirli şahıslara bağlama eğilimindedirler. halbuki bu külliyen yanlıştır. insan tarih sahnesinde bir figürandır yalnızca.
biz ne olayları, ne de insanları değiştiremeyiz. buna gücümüz yetmez. ancak niyet ve bakış açımızı değiştirebiliriz ki, insanın hür iradesinin de, sorumluluğunun da menbaı burasıdır.
