Zâhir= şu gördüğümüz alem ve onda cereyan edenlerdir.
bâtın= hepimizin iç âlemi; aklı, kalbi, zihnidir.
kuralımız şudur: zâhir ile bâtın iki ayrı denizdir. aralarında bir perde vardır, birbirlerine karışmazlar.
dine, imana, inanca dair yapılan hataların ezici çoğunluğu bu meseledeki yapılan yanlışlardan ortaya çıkar. zira iki alemin birbirinden ayrı kuralları vardır ve birininkini diğerine uygulamak mümkün değildir.
o yüzden ne diyoruz?
gündüz kaderiye ol, gece cebriye.
gözünü açtığında kaderiye ol, kapattığında cebriye. (kaderiye= kul kendi kaderini kendi yazar; cebriye= kader önceden yazılmıştır. insan rüzgar önündeki yaprak gibidir. iradesi yoktur)
bu ekstrem ifadeleri hakikat ortaya çıksın diye kullanıyoruz. yani bu konuda ifrat ve tefrit kutuplarını işaretliyoruz ki, mesele kolayca anlaşılsın. yoksa malumunuz üzere külli irade her şeye hakim olmasına rağmen insana çok cüzi de olsa irade ve seçme hakkı tanınmıştır. ancak bu meselenin günlük hayattaki pratiği o şekildedir. faaliyet esnasında her şey bizim elimizdeymişçesine gayret göstereceğiz, yapacak bir şey kalmayıp köşemize çekildiğimizde ise “her şey takdir-i ilahi” diyeceğiz.
eğer zahirin hakkını vermezsek işler yürümez. ayrıca vesveseye müptela oluruz. “acaba şöyle yapsaydım kurtulabilir miydim vs…” şeklinde sorular, düşünceler bizi rahatsız eder. elinden geleni yapıp ötesini allah’a havale eden ve kadere bırakan kimsede ise evham olmaz. “men amene bil kader, emine minel keder” demiş eskiler. kadere iman eden, kederden emin olur…
zâhir alemi tamamen illiyet-nedensellik ilişkisi üzerine kurulmuştur. ancak bu sistem tüm fiillerin allah’a ait olmasına aykırı değildir.
dikkat edin yine tevhidin bir türlü anlaşılamaması bu nedenledir. “ben allah ile arama aracı koymam” diyenler mesela…halbuki zâhirde tüm işler aracılarla yürür. madde boyutunda aracılar olmadan işlerin yürümesi imkansızdır. ancak bâtın boyutunda yani iç alemimizde tüm aracıların dahi allah’ın fiiline dahil olduklarını bilmemiz lazım.
çocukken bize kim şefkat gösterdi?
annemiz mi allah mı?
bize annemizin eli ve kalbi ile şefkat eden ancak allah’tır. annemizin fiili, allah’ın fiiline dahildir. tüm küçük fiiller, büyük ve tek bir fiilin alt kümeleridir.
bizi kim terbiye etti?
öğretmen mi allah mı?
bizi kim doyurdu?
müşteri, patron veya devlet mi, yoksa allah mı?
depremi kim yaptı?
fay hatları mı allah mı?
virüsü kim gönderdi?
doğa mı allah mı?
bize kim düşmanlık yaptı?
hırsız, soysuz, cani, katil, rus, yunan mı yoksa…(negatiflerin dahi allah’a atfı…meselenin bu kısmını anlamakta daha da zorlanıyor pek çok kimse. aslında olay basittir: çocuk okuldan kaçarsa, öğretmen kulağını çeker veya öğretmen aracılığıyla allah çeker)
eğer gerçek failin allah olduğunu kabul ettiysen, o zaman bir ilave daha yapayım. allah hakîmdir. yani her işi sonsuz hikmetlidir. o abes ve boş iş yapmaz. virüs geldiğinde veya deprem olduğunda, bu öylesine bir doğa olayı değildir, emin olun. işin aslı şudur ki, ezellerin ezelinde daha tüm varlığın kaderi yazılırken her şey sonsuz bir hikmetle nakış nakış işlenmiş ve eşlenmiştir. ayağımıza diken batsa, onun bile bir anlamı ve hikmeti vardır. sanmayın ki, öylesine tesadüfi bir iştir.
not: bu meseleyi çok iyi anlamak gerekiyor. imanımızı muhafaza etmek veya günlük hayatta müslüman gibi davranabilmek için…
