Bilgi fitnesi (kişinin bildikleri dolayısıyla antitezle karşı karşıya kalması. imtihan denilen mana da yine aynıdır ve antitez ile karşı karşıya kalmaktan ibarettir), mal ve servet fitnesinden daha büyüktür.
çünkü malın kıymeti geçicidir. maldan dolayı nefse gelen nitelik ya da değer artışı pek azdır. bilgi ise, nefsin kendisiyle süslendiği bir elbisedir ve bu nedenle onun fitnesi daha büyüktür.
bilginin sahibinden ayrılması söz konusu değildir. mal ise, bir hırsızın onu çalması ya da yanma ya da yıkılma ya da zelzele ya da semavi bir bela veya fitne ya da hükümdarın el koyması yoluyla sahibinin elinden çıkabilir.
sendeki bilgi ise, adeta güvenilir bir kale içindedir. diri de olsan olsa ölü da olsan, dünyada ve ahirette bilgi senden ayrılmaz ve her halükarda bilgi senindir. bir vakitte aleyhinde olsa bile, işin sonunda o senin lehinedir.
bilgiden dolayı sana belalar gelirse, endişelenme! bu durum, onunla amel etmediğin için bilginin şerefinden kaynaklanır. başka bir ifadeyle bilgiden dolayı değil, bilginin gereğini yerine getirmediğin için başına bela gelmiştir. kurtulduğunda ise senin elinden tutar menziline götürür. onun menzili bilinendir yani haktır. bilgi, miktarınca seni hakka ve hakikate yaklaştırır. cahillerden olma!
(fütuhat-ı mekkiye’den, muhyiddin-i arabi)
