Kainatın her noktasında, her unsurunda kısmî ve cüzî olarak kendini açığa vuran “mutlak şuur”dur. elbette insanda dahi beliren aynı şuurdur. bu indirgenmiş şuur bir tür gaflete ve karanlığa düşüp çokluk görüntüsüne kapılır ve kendini bütünden kopuk hissederse, işte bu “esfel-i safilin”e, aşağıların en aşağısına, tabiat alemine düşüştür. miraç ise şuurun ilk saf haline dönüşüdür.
bütünden kopmuş şuur, “ego” tabir edebileceğimiz farazi veya hayali bir tür sahte bir varlık verir kendine. eğer o kimse birlik/vahdet haline dönüşü bir ölçüde yaşar ama ego’yu terk edemezse “deccaliyet” ortaya çıkar. yani o kimse vahdeti/birliği egosuna isnat etmektedir. egosunu tüm kainata yaymaktadır. “varlık/varoluş benim, tüm benim” demektedir. halbuki işin gerçeği sen yoksun, o bedenden, o gözlerden kainatı seyreden mutlak şuurdur, kendini o mahale indirgeyerek, o mahallin istidatı ile kayıt altına alarak…
bizim şu anda kendisine “ben” diye işaret ettiğimiz karanlık yapı gerçekte yoktur. aldanıştan ibarettir. mutlak şuurun mahalle özgü yansıması ise nurani bir “ben”dir ve aslın gölgesi olmak hasabiyle her an aslına secde halindedir çünkü tüm gölgeler aslına secde ederler. o nefs-i mutmainne’dir ve kendisine cennet davetiyesi gönderilmiştir.
“ey nefs-i mutmainne, gel radiye* ve mardiye* makamlarına, gir cennetime” (fecr 27-30)
her yerden, her şeyden, her noktadan bakan o, gören o, fiil ortaya koyan o…islamdaki tevhid ilkesi budur.
“lâ havle ve lâ kuvvete illâ billah”
“allah’tan başka güç ve davranış sahibi yoktur”
“o’ndan başka yapıp eden yoktur”
