Evren, ilahi isimlerin tezahürüyle ortaya çıkmış otomatik işleyen bir düzen ve sistemdir.
evren için küçük-büyük farkı yoktur.
onun için bakteri, karınca veya insan fark etmez. yaptığı tek iş şudur: kendisine karşı yöneltilen her etkiye tepki üretmek…her hareket mutlaka evrenin düzenine etki eder. bu etki, düzeni bozucu veya destekleyici yönde olabilir. evren, düzeni bozucu her harekete karşı onu yok edecek şekilde mukabele ederken, düzeni destekleyici her harekete arka çıkar.
genel olarak hak ve hakikat ehli düzeni tahkim edici şekilde hareket ederken, bâtıl ehli de evrendeki düzeni baltalayıcı ve bozucu şekilde hareket eder ve ona göre karşılıklarını alırlar. ancak insan kusursuz bir varlık olmadığı için zaman zaman bunlar iç içe geçer ve hak-bâtıl seçilemez hale gelebilir. bilhassa fetret ve geçiş dönemlerinde…
evet belki size oldukça garip gelecektir ama bâtıl ehlinin evrenin desteğini aldığı ve büyük ve baskın güç olarak ortaya çıktığı dönemler olabilir. tarihin diyalektik ilerleyişinin tuhaf sonuçlarından biridir bu.
mesela cengiz han tanrının sesini duymuş ve evrenin desteğini arkasına almış bir şahıstır. sahip olduğu olağanüstü yıkım gücünü bu desteğe borçludur. artık köhnemiş eski evin yıkılması gerektiğinde, elbette evrenin yıkım ekibi olarak görevlendirdiği ve desteklediği kimseler olacaktır. bu durum bizleri şaşırtmasın. yıkım ekibinin ilahi görevliler olması ve evrenin desteğini arkasına alması, bizleri onların hak ve doğruluk üzere oldukları vehmine düşürmesin. sonuçta iblis’in bile mudill(saptıran) isminin görevlisi olduğunu unutmayalım.
tarih döngüler halinde ilerler ve her döngü sonunda mutlaka bir yıkım ekibi görevlendirilir ve sahaya sürülür. bunlar evrenin desteğini arkalarına aldığı için büyük işler yaparlar ve işin sonunda yaptıkları büyük işleri kendi şahsi dehalarına atfetmekte bir an bile tereddüt etmezler. aslında içten içe işin aslını gayet iyi bilirler, ama ayaklarına kadar gelmiş tekebbür(kibirlenme, büyüklenme) fırsatını değerlendirmekten kendilerini alamazlar. mesnevi’de “kurbağa ve akrep” kıssasında anlatıldığı gibi, seçimlerinin onları helake götüreceğini bile bile sokmadan duramazlar. avam zaten dünden şaşkındır. nihayet onlara kendilerini put ve ilah olarak benimsetip firavun mertebesine dahi yükselirler.
sonuç: büyük işleri, büyük adamların, büyük oldukları için başardıklarını sanmayınız. onların gücü devlet-i aliye’nin(evrendeki düzenin) verdiği yetkiden kaynaklanmaktadır. o yetki olmasa alelade insanlardır hepsi. bir general görevde iken milyonluk ordulara hükmeder, ama emekli olduğunda karısına bile söz geçiremez hale düşer. zira o büyük güç kendinin değil, devletin ihdas ettiği makamındır.
diğer yandan günümüzde bir takım bâtıl güçlerin yeryüzünde üstünlük ve hakimiyet kazanmış olmalarına aldanmayınız. diyalektik icabı fetret ve geçiş dönemlerinde olabilir böyle şeyler.
not: “allah yarattı işlerini de isimlere bıraktı” gibi bir anlam geçerli değildir. zira aslın gölgesine olan yakınlığı, gölgenin kendi kendine olan yakınlığından ileridir. allah’ın zatı şuunatına, şuunatı sıfatlarına, sıfatları esmasına, esması fiillerine kendilerinden daha yakındır. yani allah’ın zatı her şeye her şeyden daha yakındır. fiil tektir, fail tektir, dilediğini dilediği gibi yapar.
izzet ve azamet, nedensellik ilkesinin kudret elinde bir perde olmasını gerektirir, tevhid ve celal ise daima yapıp edenin yalnızca hak olduğu gerçeğini öne sürer ve perdeleri reddeder. diyalektiğin iki kanadından biri yerine göre kullanılabilir. bu diğer kanadı yok saymak değildir.
bizim yaptığımız ilim mertebesinde bir çözümlemedir. anlatım mükemmel olmayabilir. zaten bu konuları mükemmelen ve kusursuz anlatmanın da mümkün olduğunu sanmıyorum.
