Dinin aslının varoluşa katılmak, hal, yaşantı olduğunu idrak edebilirsek, bu tayfanın dinden kastedilen mananın tam mukabil kutbunda mevzilendiğini de anlarız.
bunların varlık bulmasının sebebi avam tabakasının talebidir. halkın %90’ını oluşturan avam kesimin aklı gözündedir ve surete müpteladırlar. bunlar işin özüne vakıf olmaktan yana kusurlu oldukları için mecburen suretle yetinirler. ayrıca gereksiz teferruata da son derece düşkündürler. zanlarınca ne kadar detaya inerlerse ve ne kadar taassup gösterirlerse o kadar dindardırlar.
işte avam tabakasının bu türden ihtiyaçlarını hacı hoca tayfası giderir. onlara dini(!) ayrıntılı talimatlar halinde sunarlar. bu hizmetlerinin bedelini de avam indinde saygınlık ve itibar şeklinde tahsil ederler. üniversite profları, ilahiyatçılar da bu kategoriye dahildir. ilaveten, avamın güdücüleri olan siyasilere de hizmet verirler. oradan da yollarını bulurlar.
şu bizim mahalle aralarındaki hacı hoca takımı ise ağababalarının avam içindeki özentileri ve izdüşümleridir.
