12. yüzyıl sufilerinden aynü’l-kudât hemedânî’ye göre, aklın insan hayatında icra etmesi gereken önemli bir vazifesi vardır; aklın, kendi hakimiyetini sürdürdüğü, kendine mahsus bir alanı mevcuttur. ‘aklın alanı’ (tavrü’l- akl) ve ‘akıl ötesi alan’ (tavr-u verâe’l-akl) şeklindeki iki alan, ikincinin hemen birincinin peşinden geldiği bitişik iki alan olarak görülür.
yani, ‘akıl alanı’nın son safhası, ‘akıl ötesi alan’ın ilk safhasını kendi içinde barındırmaktadır; insan, tüm rasyonel düşünme imkanlarını tükettikten sonra akıl üstü alana adımını atabilmektedir. insan akıl gücünün son noktasına ulaştığında içinde aniden her şeyi aydınlatan bir nûr belirir, işte tam bu anda, bu ikinci alan kendisini insana açar. bu ‘iç aydınlığı veya nûr’un (nûr fi’l-bâtın) ortaya çıkması, insanın dünya görüşünü o güne kadar hiç hayal veya tasavvur etmediği kadar dönüştürür. böyle bir kişi artık âriftir; bilgedir; oysa o güne kadar ‘akıl alanı’nın dar sınırları içerisinde kalan bir âlim, rasyonel biri düşünür idi.
Hemedânî’ye göre, ‘akıl ötesi alan’ın kendine özgü bir doğası vardır; bu alanın yapısı, ‘akıl alanı’nınkinden oldukça farklı bir tarzda oluşmuştur. ancak yine de bu iki alan birbiriyle tamamen de ilgisiz değildir. tam tersine, hemedânî’ye göre ‘akıl alanı’, ‘akıl ötesi alanın’ solgun ve donuk bir kopyasından ibarettir. varlıkların hakiki vechesi, sadece ikinci alanda sergilenir; birinci alan ise, aynı gerçekliğin bozuk ve çarpık bir görüntüsüdür; ancak hala gerçekliğin bir resmidir. dolayısıyla, bu anlamda iki alan birbiriyle yakından alakalıdır. yani, ‘akıl alanı’nda bulunan her önemli olay veya durumun orijinalinin diğer alanda bulunduğundan emin olabiliriz.
(alıntı-toshihiko izutsu )
