Cumhurbaşkanı Eleştiriye Açık Olmalı Mıdır
Cevap içinde yaşadığınız sosyoekonomik döneme göre değişiklik arzeder. cumhurbaşkanını soyut olarak devletin başı olarak alırsak dönemlere göre cevap şöyle olacaktır:
göçebe toplum: göçebe toplumlarda devletin başı esasen kabileler konfederasyonunun başı konumundadır. onu her ne gerekçe ile olursa olsun eleştirmek açıkça isyan anlamına gelir. eleştirenler en kısa sürede tasfiye edilmezse isyan çok yakındır. kısacası göçebe toplum döneminde eleştiri hakkı yoktur.
tarım toplumu: tarım toplumunda iki ana sınıf vardır. geniş bir köylü kitlesi ve onların güdücüsü olan azınlık asiller sınıfı. asiller sınıfının başı devletin de başıdır. o başa karşı en küçük bir eleştiri asiller sınıfını çatlatır ve başka bir asilin tahta göz dikmesine yol açar. o nedenle monark her türlü eleştiriden kendini müstağni tutmak amacıyla dini ve tanrısal rütbeler de edinir. bir nevi ona karşı çıkmanın ve eleştirmenin tanrıyı eleştirmek anlamına geldiği izlenimi vermiş olur böylece.
tarım toplumunda dahi devletin başını eleştirmek mümkün değildir. eleştirenler en kısa sürede tasfiye edilemezlerse isyan patlak verir ve iktidar el değiştirir. bu arada uzun sürebilecek iç savaş çok yıkıcı ve yıpratıcı olabilir. vatandaşın can ve mal güvenliği kalmaz.
sanayi toplumu: gelişmiş ve tam olarak oturmuş bir sanayi toplumunda irili ufaklı çok sayıda çıkar ve güç grupları oluşur. ekonominin derinliği bunların hepsini idame ettirecek yeterlilikte olduğu için kanlı bir savaşa gerek kalmaz. gruplar arası mücadele sadece söylem bazında kalır. işte demokrasi dediğimiz sistem, bu nedenle ancak gelişmiş bir sanayi toplumunda işletilebilir. yine aynı nedenle gelişmiş bir sanayi toplumunda devletin başını eleştirmekte beis yoktur. bunun vahim sonuçları olmayacaktır.
ancak kritik sorumuz şudur: sanayileşme sürecini tam olarak kemale erdirememiş ve henüz dönüşüm sürecindeki toplumlarda hüküm nedir? yani devletin veya yürütmenin başı eleştirilebilir mi?
cevabımız hayırdır.
zira dönüşüm süreci çok sancılıdır. esasen demokrasi dönüşüm sürecindeki toplumların harcı değildir. böyle toplumlar için en uygun rejim, kapitalist kalkınma metodunu benimsemiş tek parti yönetimidir. demokrasi, özgürlükler, çok parti, eleştiri böyle toplumlarda karışıklık çıkartır ve gelişimi ciddi anlamda aksatır.
