Vâhid: allah “bir”dir; yani allah bir koalisyon veya heyet oluşumu değildir; bir tane zattır demektir.
vâhidiyet tecellisi: tüm varoluş ilahi isimlerin yansımalarından ibarettir. yani insan da dahil olmak üzere kainata baktığımızda ne görüyorsak, vâhid yani bir olan allah’ın isimlerinin veya özelliklerinin aksetmesinden ortaya çıkmışlardır. kısacası tüm kainat “bir” olan zata ait esma nurlarının yansımalarından oluşan cümbüşten ibarettir.
kısa ve özlü ifadesi: “lâ vâhide illallâh- allah’tan başka vâhid yoktur”…
allah hakiki, varlığı kendinden iken; diğer varlıklar hep izafi, itibari, bağımlı, gölge varlıklardır. kendi başlarına var olma gücünden yoksundurlar. bir şahsın zihninde içinde pek çok canlılar bulunan bir bahçe kurguladığını farz edelim. o mertebede insan gerçek varlık, hayalinde oluşturduğu bahçe ve canlılar ise itibari varlıklardır. o hayallerin hiçbirinin bağımsız ve gerçek varlığı yoktur. işte evren ve içindekiler de allaha’a nispetle aynı durumdadır.
ehadiyet tecellisi: vâhid “bir” demek ise, ehadiyet de “birim” demektir. varoluşta ayrı ayrı birimler, simülasyon mertebesinde de olsa, ehadiyet tecellisi sayesinde ortaya çıkabilmiştir. ancak yine bu ayrı ayrı birimler gerçek varlıklar olmayıp itibari, gölge veya sanal birimlerdir. zira allah’tan başka gerçek birim varlık yoktur.
kısa ve özlü ifadesi: “lâ ehâde illallâh- allah’tan başka ehad yoktur”…
herkesin kendini özel ve farklı hissetmesinin nedeni işte bu ehadiyet tecellisidir. yani ehadiyet manasının varoluşta açığa çıkışı, birbirinin aynısı iki varlığın bulunmasını engellemiştir. insanlar veya diğer varlıklar ilk bakışta birbirinin aynısı gibi gözükebilir. ancak ayrıntılı bakışta bunun doğru olmadığı hemen ortaya çıkar. tam anlamıyla birbirinin aynısı iki insanın, birbirinin aynısı iki ağacın, meyvenin, kuşun, taşın vs. bulunması imkansızdır. aralarında mutlaka az da olsa fark vardır.
işte izah edilen bu ehadiyet tecellisi nedeniyle, her insanın kendisini farklı ve özel hissetmesi normaldir. ancak emmare bilinç devreye girdiğinde işin rengi değişir. renk cümbüşü neviinden olan farklılık kendini üstün görmeye, diğerlerine karşı nefrete, düşmanlığa, kavgaya, savaşa, kan dökmeye vs. dönüşür. ilgi budalalığı da yine aynı nedenden ortaya çıkmaktadır.
emmareden kurtulunca her itibari birim farklı bir çiçek hükmünü alır. zira her birim ayrı esma terkibi veya kombinasyonu olduğu için, ilahi isimleri farklı renkte ve özellikte yansıtır. bu da insanlığı birbirinden farklı görünüm, hoş koku ve özellikte olan çiçeklerle dolu bir bahçeye çevirir; çünkü her itibari birim isimleri ayrı bir güzellikte ve letafette yansıtmaktadır.
ehadiyet manasının varlıkta açığa çıkışı düşük bilinç mertebesinde sırf şer üretirken, yüksek bilinç mertebesinde aynen hayır olmaktadır. peygamber efendimizin “ümmetimin ayrılığı rahmettir” sözü işte o hayırlılar için geçerlidir. yoksa emmarelerin ayrılığından ancak çeşit çeşit rezillik doğar. hatta iş birbirinin kanına ekmek doğramaya kadar gider.
