Hakikatlerin yegane kaynağıdır zira akıl, nazar ve bilimle hakikate ulaşılamaz. ilham, ilahi mertebelerden kulun kalbine akıp gelen bir enformasyondur. esasen Peygamberlere gelen vahiy de özel bir tür ilhamdır ancak arada “meleğin” olması ile vahiy ilhamdan ayrılır.
meleklerde yanılma, unutma, hata vs. olmadığı için vahiy kesindir, parazitsizdir. ancak ilham için aynı olgudan söz edemeyiz. ilhama beşerin fikri, hayali, bilinçaltı tortuları karışabilir ve belli ölçülerde kişisine göre değişmekle birlikte kirlenebilir.
ayrıca vahiyde bir tür resmiyet ve umumilik vardır. o adeta padişahın resmi bir fermanıdır ama ilhamda resmiyet yoktur, o özel bir yakınlık ve hitaptır.
Mevlana için “peygamber değil ama kitabı var” denmesinin hikmeti budur çünkü mesnevi bir ilham ürünüdür. diğer bir çok velinin de böyle ilham ürünü eserleri vardır. bu eserler bu kadar etkili olmalarını ilham-ı ilahi olmalarına borçludur.
