Günümüz insanına hitap etmesi açısından hemen söyleyeyim, bu ifadedeki kalpten kasıt altbeynimizdir. altbeyin de memeli ve sürüngen beynimizi kapsamaktadır. üstbeynimiz ise beyin zarı veya korteks olup, entelektüel faaliyetimizin kaynağıdır.
üstbeyin elbette önemlidir ancak hayatımızı asıl belirleyen altbeynimizdir. buzdağının görünmeyen kısmı, görünen kısmından çok daha büyüktür. altbeyin insan davranışlarının çok büyük bir kısmını belirlemekte ve üretmektedir. daha da önemlisi, evrenle kablosuz ağ misali iletişim halinde olan da altbeyindir. yeteneğine, çapına ve arınmışlık derecesine göre de hakikatlerin tecelligahıdır. ilham şeklinde gelen bu hakikatleri gelişmişliği ölçüsünde kelama büründüren ve madde planına aktaran ise üstbeyindir.
üstbeyin vezir, altbeyin ise padişah statüsündedir. vezir kendi kendine bir şey yapamaz, ancak padişahın emri ve isteğini kabiliyeti ölçüsünde icraya koyar. söz gelimi çoban bir evliyada çok gelişmiş bir altbeyin yani olgun bir padişah vardır. ancak bu zatın üstbeyni gelişmemiş olduğu için, yani sarsak bir veziri olduğu için ondaki olgunluk dış plana çıkamaz.
bunun tersi vakalar ise günümüzde çok daha yaygındır. adam en kaliteli üniversitelerde okumuş ve üstbeynini geliştirmiş, mükemmel bir vezir edinmiş kendine, ama altbeyni çocuk kalmış. olgun bir vezirin çocuk bir padişahın emri altında pek fazla yapabileceği bir şey yoktur. o kimse orijinal bir şey ortaya koyamaz. tamamen taklit ehli olarak yaşar gider. hatta bu dengesizliğin çocuğun eline silah verilmişçesine zararlı sonuçlar doğurması kaçınılmazdır. kötü ahlak, fanatizm, taassup, inançsızlık, hakka ve hakikate karşı körlük ve sağırlık, alkol, uyuşturucu, bağımlılıklar vs. gibi…
huzur, mutluluk, güzel ahlak, olgun insan olmak, tanrıyı hissetmek, din, müzik ve sanatlar, hikmetlerin ve hakikatlerin inişi hep gelişmiş ve arınmış altbeyin ile ilgilidir. tüm bunlar ilham ve vahiy kabilinden işlerdir. altbeynin mekanizması, üstbeynin istidlal ve akıl yürütme tarzı işleyişinden farklıdır. altbeyin, temizliği ölçüsünde evrensel akla ayna olabilmektedir. böylece tüm hakikat olduğu gibi, bütüncül bir şekilde aynaya yansımakta ve aynanın kabiliyetince ona bir kopyasını bırakmaktadır. mesnevi’de anlatılan çinli ve rum ressamların hikayesi de bu gerçeği dile getirmektedir.
