Ekseriyetle zannedildiği gibi sembolizmin kaynağı gelişigüzel benzetme ve misallendirmeler olmayıp, sembol dili insan bilinçaltının lisanıdır. bilinçaltımız sembol diliyle konuşur ve ancak o dilden anlar; üst beynin rasyonel ve mantıki dili ona bir şey ifade etmez.
bilinçaltımızdaki sembollerin çoğu ortaktır; yani din, dil, ırk farketmeksizin hepimizin bilinçaltı aynı manaları aynı sembollerle ifade eder. bu sebeple belki de sembol dili en evrensel iletişim aracıdır. bu dilin bir kısım unsurları ise kültürlere, milletlere, şahıslara özgüdür. zaten bir milleti diğerinden ayıran ve ona özgü kişiliği oluşturan da bu ortak yaşanmışlıklar sonucu oluşan müşterek sembollerdir.
sembol dili, mantık dilinin aksine iki boyuta sıkışmış değildir, bize üç boyutlu hatta çok boyutlu düşünce imkanı sunar. sembol dilini, rüyaların lisanını bilmeden kainatın sırlarını çözmek, marifet sahibi olmak mümkün değildir.
bir örnek vereyim de, işin boyutlarını anlayın:
tasavvuf ehli bir zat müritleri ile giderken yolda bir kavak ağacının yanında durur ve kavağa başını kaldırarak şöyle bir göz atar. yanındaki tecrübeli müritler birden vecde kapılıp dalgalanırlar. acemi müritler şaşırırlar ve bir şey anlayamazlar. ilk fırsatta usta müritlere sorarlar. usta olanlar, “anlamadınız mı, üstadımız bizi uyardı, kavağa göz atarak, bize dosdoğru olmamızı ve istikametten ayrılmamamızı işaret etti” derler.
kavak, dosdoğru yoldur, sırat-ı müstakimdir, istikamettir.
dosdoğru yol deyince fatiha suresi akla gelir.
ihdinassıratal müstakim- bizi dosdoğru yola ilet
sıratallezine enamte aleyhim- daha önce inam ettiklerinin(nimetlendirdiklerinin) yoluna(peygamberler ve onların tâbîleri)
ğayril mağdubi aleyhim- gazap ettiklerinin(sol sapma, tenzihi sapma, yahudi tipi sapma, ışid türü sapma)
veleddâllîn- ve dalalete düşenlerin yoluna değil(sağ sapma, teşbihi sapma, hristiyanlık türü sapma, şii türü sapma)
istikamet çizgisi şuurun diyalektik ilerleyişinde sentezleri birbirine bağlayan yoldur. tez ve antitezler ise sağ ve sol sapmayı temsil ederler. insan şuuru senteze ulaşabilmek için ifrat ve tefrit arasında sayısız mekik dokur, ondan sonra ulaşır; ama bir sonraki aşamada yeni ve daha yüksek bir sentez için yine aynı duruma düşer. istikamet çizgisi arşa uzanır ama sanmayın ki orada son bulur.
avcı topla tuzağını,
anka kuşu avlanamaz.
evet, bütün bu yazı sadece “kavak ağacından” neşet etti. daha bunun çamı var, köknarı var, canlısı var, cansızı var…bütün kainatı bu şekilde okumak ve varlıklarla konuşmak mümkün. lafı uzatmak istemediğim için burada kesiyorum; yoksa gider de gider….
