67- Musa kavmine: Allah bir sığır kesmenizi emrediyor, demişti de:
bizimle alay mı ediyorsun? demişlerdi. o da: cahillerden olmaktan
Allah’a sığınırım, demişti.
68- bizim adımıza rabbine dua et, bize onun ne olduğunu
açıklasın, dediler. musa: Allah diyor ki: o, ne yaşlı ne körpe; ikisi
arasında bir inek. size emredileni hemen yapın dedi.
69- bu defa: bizim için rabbine dua et, bize onun rengini açıklasın,
dediler. “o diyor ki: sarı renkli, parlak tüylü, bakanların içini açan bir
inektir” dedi.
(bakar kelimesi hem inek hem de öküz anlamına gelir)
sığırdan maksat, hayvani nefistir. bu hayvani nefsin boğazlanması ise, hevasının, tutkulu arzularının ezilmesidir. çünkü heva ve heves nefsin hayatıdır. yani riyazet bıçağının ağzıyla nefsi kesmek, diğer bir ifadeyle onu kendine özgü fiillerini ifa etmekten alıkoymaktır. (riyazet mesela oruç gibi nefse ağır gelen uygulamalardır)
“sen bizimle alay mı ediyorsun?” dediler. “sana itaat edelim ve sana boyun eğelim diye bizi hafife mi alıyorsun?” nitekim, firavun ile ilgili olarak, onun kavmini
hafife alıp alay ettiği, onların da ona itaat ettiği belirtilmiştir. bunun üzerine dedi ki: “cahillerden olmaktan Allah’a sığınırım.” başkalarını küçümseyip alaya almaktan Allah’a sığınırım. liderlik istemek cahillerin davranışıdır.( liderlik diğerlerine göre üstün olmayı, dolayısıyla da diğerlerini aşağılamayı gerektirir. tipik emmare davranışıdır. hakikat ehlinin derdi liderlik veya maddi kazanç elde etmek değildir)
“bizim adımıza rabbine dua et, bize onun ne olduğunu açıklasın, dediler.” rabbine bizim adımıza, onun ne olduğunu sor.
o yaşlı değildir, yani istidadını yitirmiş bir yaşa gelmemiştir. inanış ve alışkanlıkların kök saldıkları kadar yaşamamıştır(yani kaşarlanmamıştır). nitekim “kırkından sonra sofu soğuk olur.” denilmiştir. “ne de körpedir.” kendisinden isteneni yerine
getiremeyecek ve riyazete tahammül edemeyecek kadar genç ve istidadı eksik de değildir. çünkü, tabii kuvvetler ona galiptir ve güç yetirecek kapasitededir. “ikisinin arasında bir inek.” “sarı renkli…”
insanda sarı renklidir nefs. bunun nedeni de kalbin yanı başında, onun komşusu olmasından dolayıdır. kalbin nuru nefse sirayet eder. aslında sarı renk, üzerine beyaz renk baskın gelmiş kırmızı renkten ibarettir.
“parlak tüylüdür.” istidadının saflığından, kalbin nurunun üzerine yansımasından dolayı rengi göz alıcı parlaklığa sahiptir.
“bakanların içini açar.” istidat nurunun gücünden ve pırıldayışından dolayı bakanların içini açar. “bakanlar” derken, istidatlı kimseleri tanıyan kâmil zatlar kastedilir. çünkü kâmil insanlar, istidat ve basiret sahiplerini severler, onların yanında olmak hoşlarına gider.
“nasıl bir inek keseceğimizi anlayamadık.” çünkü, bu niteliklere sahip çok inek vardır”
istidat sahibi çok kimse vardır, ama her istidat sahibi talip değildir. nitekim şöyle denmiştir: “her talip, kabiliyet sahibi değildir. her kabiliyet sahibi talip değildir. her talip sabırlı değildir ve her sabreden de bulamaz.”
“biz, inşaallah emredileni yapma yolunu buluruz.” bu ineği kesmenin bir yolunu buluruz.
“inşaallah…” demeleri istidat sahibi olduklarına delildir. çünkü olayların Allah’ın dilemesine bağlı olduğunu, o’nun muvaffak kılmasıyla kolaylaşacağını biliyorlardı. bu yüzden Resulullah (s.a.v) şöyle buyurmuştur: “eğer inşaallah demeselerdi emredileni hiçbir zaman yapamazlardı ” (buradan da anlıyoruz ki hakikat isteklileri her işin Allah’ın dilemesine bağlı olduğunu bilmek zorundadır. bu şuurdan yoksun olanlar yolda kalırlar. inşaallah sözü kuru bir lafız olmayıp, işlerin Allah’ın dilemesine bağlı olduğunu bilmektir)
“henüz boyunduruk altına alınmamıştır.” yani şeriatın emrine boyun eğip uymamıştır. salih ameller ve ibadetlerle istidat tarlasını sürmemiştir. içinde bilkuvve bulunan irfan ve hikmet ekinini sulamamıştır. kesbi ilimler ve tefekkür suyunu vermemiştir. dolaysıyla bu tür sığırlar boğazlanacak kıvama gelmemiştir henüz. o yüzden “serbest dolaşır (salmadır)” sahibi meraya serbestçe otlasın diye salmıştır. kurallar, gelenekler, kanunlar ve adaplarla idare edilmemektedir.
“renginde hiç alaca yoktur.”
herhangi bir klişe, taassup onda kökleşmemiştir. çünkü boğazlanmaya elverişli çağa gelmemiştir; gençtir. “işte şimdi gerçeği anlattın.” kemale hazır, iştiyak duyan ve arzu eden kimsenin açıklaması gibi sabit gerçeği söyledin.
“bunun üzerine kestiler, ama az kalsın kesmeyeceklerdi.” çok soru sormalarından, meselede gereksiz abartmaya yeltenmelerinden, konuyu alabildiğine derinleştirmelerinden, kesilmesi istenen sığırın durumunu enine boyuna kurcalamalarından, konuya dair açıklama ile ilgili fuzuli söz söylemelerinden dolayı az kalsın kesmeyeceklerdi.
çünkü bu tavırları nefsin hızlı davranma eğiliminde olmadığını, riyazetten yüz çevirdiğini, fuzuli davranışların ona galip geldiğini, onların da kendilerinden isteneni yapmakta zorlandıklarını, geciktirdiklerini gösteriyordu.
nitekim Resulullah (s.a.v) şöyle buyurmuştur: “ eğer ilk başta bulabildikleri herhangi bir sığırı kesselerdi, bu yeterli olacaktı. ama onlar zorlaştırdılar, Allah da buna bağlı olarak yükümlülüklerini ağırlaştırdı.”
yani fuzuli bir araştırmaya kalkmasalardı, gereksiz sorular sormasalardı, kendilerinden istenen görev bu kadar ağırlaşmayacaktı. hemen görevi yerine getirmeye yeltenmeleri kabiliyetlerinin ve iradelerinin gücünü ortaya koyacaktı. kolay idare edilir, rahat yönetilir olduklarını ifade etmiş olacaklardı. Resulullah (s.a.v) “sizden öncekiler çok soru sordukları için helak oldular.” buyurarak gereksiz ve çok soru sormayı yasaklamıştır. yüce Allah bir ayette şöyle buyuruyor: “açıklanırsa hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın.” (maide, 101)
(tevilat-ı kuran, muhyiddin-i arabi)
