Görebildiğim kadarıyla, bizdeki ezbere ve yanlı eğitim sistemi yüzünden, feodal sistemin işleyişi yeterince iyi anlaşılamamıştır.
mesela osmanlının feodal sistemle yönetilmediğini ve feodalizmin avupa’ya özgü bir yönetim biçimi olduğunu iddia eden güya tarih profesörleri bile vardır türkiye’de.
öncelikle şunu net olarak ortaya koyalım: doğudan batıya istisnasız tüm tarım toplumlarının temel örgütlenme ve yönetim biçimi feodalizmdir. kaskatı bir gerçekliktir bu.
vassal, en basit tabirle bir beye/lorda bağlı olan ast beydir. örnek: kastamonu ve çevresine hakim olmuş candaroğulları beyliğini ele alalım. candaroğlu o bölgenin beyidir. onun da vassalları yani ast beyleri vardır. sahip olduğu bölgenin topraklarını bu ast beyler arasında paylaştırır.
her bir ast bey, mesela ilçe büyüklüğünde birer bölgenin sorumlusudur. temel vazifesi o bölgenin topraklarının köylüler tarafından işlenmesini sağlamak ve zamanı gelince de üründen belli bir pay almaktır. aldığı pay ile hem kendi geçimini sağlar hem de geliriyle orantılı olarak asker besler. aldığı ürünün bir kısmını da bağlı olduğu beye sunar. savaş çıktığında da askerlerini toplayıp bağlı olduğu beyin ordusuna katılır ve onun ast rütbeli komutanı olur.
bir bey bağımsız olabilir veya kendinden güçlü başka bir beye savaşta yenildiği için(eğer yok edilmesi uygun görülmemişse) bağlanıp onun vassalı olabilir. böylece beylerin de beyi olan kral, padişah veya sultanın yönettiği ülkeler ortaya çıkar.
bu sistemde bir bey veya onun vassalı ölünce, genelde en büyük oğul görevi devralır. peki varsa diğer erkek çocukların akıbeti ne olacaktır? onlar da din adamı olmak üzere medreseye, kiliseye veya budist tapınağına gönderilirler elbette. kurumsal din, tarım toplumlarının olmazsa olmazlarındandır. düzenin meşruiyetini sağlamak başta olmak üzere, kurumsal dinin pek çok işlevi vardır tarım toplumlarında.
ben burada feodal sistemi en genel hatları ve özü itibariyle anlattım. pratikte ise coğrafyaya veya şartlara göre pek çok farklılıklar söz konusu olabilir. küçük oğul isyan çıkarıp yerine geçmek için abisini öldürebilir veya osmanlı standart sistemi yeterince stabil bulmadığı için, merkezi yönetimi güçlü tutmak üzere, toprakları köksüz devşirme kölelerin idaresine havale edebilir vs…ama tüm bu farklılıklar meselenin özünü değiştirmez.
not:
1. tarım toplumları parasal ekonomiler değildir.
2. tarım toplumlarında kölelik standart bir uygulamadır. köleliğin olmadığı bir tarım toplumu düşünülemez. allah niçin kölelik gibi insanlık dışı bir uygulamayı kaldırmayı emretmemiş diye sorulamaz. bilakis tarım toplumlarında köleliğin mevcudiyeti allah’ın emridir. allah’ın emrinden kasıt da varlığın doğası ve iktisadın kanunlarıdır.
