Müziğin insan üzerindeki etkisi farklı kategorilerde ele alınmalıdır. çok kabaca üç kategoride incelenebilir belki.
Avam: müziğin avam üzerinde başlıca iki etkisi vardır. birincisi yoğun vesvese ve iç konuşma halindeki avam mensubu, müzik dinleyerek iç konuşma ve vesveseden bir parça kurtulur. bu ona biraz ferahlık verir. ikincisi ise kısmi bir vecd halidir. avamın vecd eşiği düşük olduğu için müzikten çok çabuk etkilenir. ancak bu etki yüzeyseldir.
insanların çoğu avam kategorisine girer.
Süluk ehli: nefsi ve şeytanı ile amansız bir savaşa girmiş olan tasavvuf ehlidir. bunların müzikle işi olmaz. daimi bir savaş halindedirler çünkü.
Cezbe ehli: nefsi ve şeytanını bastırmayı başaran tasavvuf ehli oldukça çoşkun bir hal yaşamaya başlar. işte bunlar müzikle kendilerinden geçerler. kendi hallerine uygun müzik duyduklarına kitlenir kalırlar. müzik onlara can suyu gibi gelir adeta. bunların müzikten aldığı hazzı sair insanlarınki ile asla kıyaslamayın. çok çok başkadır. müzik tüm alemlerini velveleye verir. müzik onlar için zikir ötesi bir zikirdir.
bu da eski cezbeli ve özlemli günlerimden bir parça. misal olsun:
hercai= her renkte görünen
